Karl Golch, ιατρός Τάγματος
[φωτο: ΓΑΚ/Ενυώ]
[φωτο: ΓΑΚ/Ενυώ]
Η δραστηριότητα των Γερμανών γιατρών στην οθωνική Ελλάδα είναι γνωστή τόσο από υπηρεσιακές αναφορές, απομνημονεύματα και ημερολόγια των ιδίων, όσο και από δημοσιεύσεις άλλων σχετικά με το έργο τους. Πλούσιο υλικό που τους αφορά υπάρχει και στο Οθωνικό Αρχείο της Αθήνας· ένα δείγμα του, που αφορά την ατομική περίπτωση του γιατρού Karl Golch, δημοσιεύεται εδώ. Τα ονόματα όλων των Γερμανών γιατρών που τεκμηριώνονται στο Οθωνικό Αρχείο παρατίθενται στο τέλος του άρθρου.
Ο Karl Golch ήταν ένας από τους 15 γιατρούς που συνόδευσαν τους 3.500 στρατιώτες του Επικουρικού Σώματος στην Ελλάδα το 1832-33. Ο ίδιος έμεινε στην Ελλάδα για μικρό διάστημα (Φεβρ.-Δεκ. 1833), αλλά υπηρέτησε σε πολλά μέρη και έζησε από κοντά τη δύσκολη περίοδο της πρώτης επαφής των επιστρατευμένων με την ελληνική πραγματικότητα, η οποία σημαδεύτηκε και από βαρειές απώλειες.
Μετά την επιστροφή του στη Γερμανία ο Golch υπέβαλε αίτηση για τον Σταυρό του Σωτήρος, το ελληνικό παράσημο που είχε απονεμηθεί και σε άλλους συναδέλφους του για τις υπηρεσίες τους στην Ελλάδα. Αυτή η αίτηση-επιστολή, που γράφτηκε στις 25.12.1837 στη Νυρεμβέργη, βρίσκεται στον ατομικό του φάκελο, στο Αρχείο της Γραμματείας των Ανακτόρων (ΓΑΚ). Εκείνο που της προσδίδει ξεχωριστό ενδιαφέρον είναι ότι συνοδεύεται από μια ένθετη 15σέλιδη αφήγηση, όπου ο Golch περιγράφει τη δράση του στην Ελλάδα και τις αντιξοότητες που αντιμετώπισαν τόσο ο ίδιος, όσο και οι στρατιώτες του 1. Τάγματος Πεζικού, το οποίο ο ίδιος ακολούθησε σε διάφορες αποστολές σε Πάτρα, Μεσολόγγι, Σάλωνα, Ναυαρίνο και Μεθώνη.
Χάρτης των υπηρεσιακών μετακινήσεων του Golch στην Ελλάδα. Στις μετακινήσεις αυτές τα κύρια προβλήματα που απασχόλησαν τον Golch ως γιατρό ήταν η βλαπτική επίδραση του θερμού κλίματος, η παντελής έλλειψη υποδομών και φαρμάκων και τα υψηλά ποσοστά θνησιμότητας των στρατιωτών. Το περιπετειώδες θαλάσσιο ταξίδι του από το Ναυαρίνο στη Ζάκυνθο για αγορά φαρμάκων, το οποίο έχει κεντρική θέση στη αφήγησή του και περιγράφεται πολύ παραστατικά, σχετίζεται ακριβώς με την προσπάθειά του ν' ανταποκριθεί στις δυσκολίες αυτές.
Η αφήγηση του Golch, γραμμένη με επιμελημένη απλότητα, σε κάποια σημεία με λογοτεχνική διάθεση, ενίοτε με κάποια αφέλεια, έχει την αξία της κατάθεσης από πρώτο χέρι και τη ζωντάνια της βιωματικής εμπειρίας. Κύριος σκοπός της είναι βέβαια να εμφανίσει τον συντάκτη της ως άξιο παρασημοφόρησης, δεν θά 'πρεπε όμως γι΄αυτό να θεωρηθεί ότι υπερβάλλει τα γεγονότα, τα οποία εξάλλου είναι και από άλλες πηγές γνωστά.
Παραθέτουμε στη συνέχεια τη μαρτυρία του Golch μεταφρασμένη. Ο χωρισμός των ενοτήτων δεν υπάρχει στο πρωτότυπο.
♦♦♦
Ναύπλιο-Μεσολόγγι
Κατά την αναχώρηση του βαυαρικού στρατιωτικού σώματος για την Ελλάδα το 1832, ήμουν διατεταγμένος στη μονάδα του Ελαφρού Ιππικού, την οποία συνόδευσα μαζί μ' έναν δεύτερο γιατρό μέχρι την άφιξη στο λιμάνι του Ναυπλίου. Εκεί αναλάβαμε μαζί μ' έναν αρχίατρο την υπηρεσία του νοσοκομείου. Ύστερα από 14 ημέρες, όταν άρχισε η μετακίνηση των τμημάτων στις επαρχίες, τοποθετήθηκα στο 1. Τάγμα του 2. Συντάγματος Πεζικού υπό τις διαταγές του συνταγματάρχη von Niekels.
Το Τάγμα πορεύθηκε προς την Πάτρα και από εκεί ένα τμήμα του υπό τον ταγματάρχη Odelshausen μετατέθηκε στο Μεσολόγγι. Ακολούθησα κι εγώ και με την άφιξή μας έλαβα τη διαταγή να οργανώσω εκεί ένα νοσοκομείο. Για τον σκοπό αυτό μας διατέθηκε ένα σπίτι πλάι στη θάλασσα, φάρμακα όμως δεν υπήρχαν· παντού βασίλευε η ανάγκη. Παρ' όλ' αυτά κατάφερα σύντομα να συγκεντρώσω τα πιο απαραίτητα για τη φροντίδα των ασθενών και την ιατρική περίθαλψη, και με τη βοήθεια ενός Έλληνα φαρμακοποιού ετοίμασα τα αναγκαία σκευάσματα.
Σάλωνα (Άμφισσα)
Δεν είχαμε προλάβει να χαρούμε την ομαλή λειτουργία του νοσοκομείου, όταν με μια νέα μετάθεση βρέθηκα στα Σάλωνα και μια νέα αλυσίδα ταλαιπωριών τυλίχθηκε γύρω μου. Αυτή η πόλη αποτελείται σχεδόν μόνον από ερείπια, πολλοί κάτοικοι κατασκηνώνουν άστεγοι στο ύπαιθρο, άρα για να βρούμε κτήριο για στρατώνα και νοσοκομείο ούτε λόγος. Οι στρατιώτες μοιράστηκαν σε όσες χωμάτινες καλύβες ήταν ακόμη όρθιες, μαζί με τους κατοίκους, και έπρεπε σε περίπτωση ασθένειας να περιθάλπονται ο καθένας χωριστά.
Ο Μάιος πλησίαζε στο τέλος του και με τη μεγάλη ζέστη που έπιασε, εντονότερη απ' οπουδήποτε αλλού καθώς η πόλη βρίσκεται στο βάθος μιας βραχώδους κοιλάδας και μακριά από τη θάλασσα, άρχισαν να εκδηλώνονται οι ασθένειες που συνήθως προσβάλλουν τους ξένους σ' αυτό το κλίμα -κυρίως χολώδους-νευρικής φύσεως- και από τις οποίες δεν γλίτωσε ούτε ένας άνδρας της μονάδας. Καθημερινά αρρώσταιναν 8-12 άνδρες, ακόμη και ο διοικητής μας ταγματάρχης Odelshausen προσβλήθηκε επικίνδυνα από γαστρικό πυρετό, και για τη θεραπεία όλων αυτών των ασθενών δεν διέθετα ούτε ένα γραμμάριο φαρμάκου.
Η πόλη των Σαλώνων και τα ερείπια της Άμφισσας.
Dodwell, Edward: Views and Descriptions of Cyclopian, or, Pelasgic Remains
in Greece and Italy. London, A. Richter 1834 [via travelogues.gr]
Dodwell, Edward: Views and Descriptions of Cyclopian, or, Pelasgic Remains
in Greece and Italy. London, A. Richter 1834 [via travelogues.gr]
Στη σχετική αναφορά μας προς τη διοίκηση του Συντάγματος [στο Ναύπλιο] λάβαμε την απάντηση ότι κι εκεί αρχίζει να παρουσιάζεται έλλειψη φαρμάκων και μόλις φθάσει η νέα παραλαβή θα μου έστελναν μερικά. Αφού λοιπόν έπρεπε ν' αρκεστώ σ' αυτήν τη μοιραία κατάσταση, άρχισα να ερευνώ τα παντοπωλεία και πράγματι είχα την τύχη να βρω μερικά φάρμακα· σε μια ελληνική οικογένεια που με κάλεσε για κάποιον ασθενή βρήκα μάλιστα ένα μικρό οικιακό φαρμακείο, του οποίου αγόρασα αμέσως ένα μέρος. Σ' αυτήν την ευτυχή σύμπτωση χρωστά την ίασή του ο ταγματάρχης Odelshausen, που η ασθένειά του είχε φθάσει σε τέτοιο σημείο, ώστε ο θάνατος ήταν αναπόφευκτος· όμως η έγκαιρη παροχή ενός σκευάσματος που παρασκευάστηκε μ' εκείνα τα φάρμακα έφερε σχεδόν ακαριαία τη βελτίωση, την οποία έστω και λίγα λεπτά αργότερα κανένα φάρμακο δεν θα μπορούσε να επιφέρει.
Όσο βελτιώθηκε η κατάσταση των ασθενών χάρη σ' αυτό το απόκτημα, τόσο αυξήθηκε ο κόπος εις βάρος της υγείας μου, διότι με την ασυνήθιστη ζέστη, που εξαιτίας της ακόμη και οι ντόπιοι κετέφευγαν στη βαθύτερη γωνιά της καλύβας τους, έπρεπε κάτω απ' τις καυτές ακτίνες οποιαδήποτε ώρα της ημέρας να διασχίζω την πόλη, που δεν προσφέρει την παραμικρή σκιά, ανεβοκατεβαίνοντας το βουνό, για να επισκεφθώ τους ασθενείς και να τους φέρω τα φάρμακα που με κόπο είχα ετοιμάσει. Έτσι προσβλήθηκα δυο φορές από χολώδη πυρετό, πράγμα όμως που δεν μ' εμπόδισε να συνεχίσω τις -τώρα πλέον- ακόμη οδυνηρότερες περιοδείες μου στην πλατιά εκτεταμένη πόλη.
Ύστερα από επανειλημμένες επείγουσες αναφορές, λάβαμε επιτέλους την άδεια να μετασκευάσουμε ένα παλιό τζαμί σε στρατώνα και ένα τουρκικό λουτρό σε νοσοκομείο. Την ικανοποίηση γι' αυτήν την εξέλιξη, που είχε επιτευχθεί μετά από πολλές επίπονες προσπάθειες, μας τη στέρησε πάλι ύστερα από λίγες μέρες η διαταγή να αντικαταστήσουμε τα γαλλικά στρατεύματα στα φρούρια Ναυαρίνου, Μεθώνης και Κορώνης.
Ναυαρίνο-Μεθώνη
Με την πορεία από την Πάτρα προς το Ναυαρίνο άρχισε εκείνη η τόσο ολέθρια για το Τάγμα περίοδος, της οποίας τα δεινά και τις κακουχίες λίγοι διέθεταν τη δύναμη ν' αντέξουν. Η ζέστη κατά τη διάρκεια της πορείας ήταν τρομερή, η ατμόσφαιρα σχεδόν πυρωμένη, ο αέρας τρεμούλιαζε μπροστά στα μάτια, ο ορίζοντας βρισκόταν διαρκώς σε μια φαινομενική κίνηση όμοια με εκείνη των κυμάτων της θάλασσας. Κάτω απ' τον καυτό ήλιο οι άνδρες πορεύτηκαν επί 8 ημέρες με πλήρη εξάρτυση, 7-12 ώρες καθημερινά, τη στιγμή που στους στρατώνες κρίνονταν αναγκαίες πρωτοφανείς υπηρεσιακές ελαφρύνσεις προκειμένου να προστατευθούν οι άνδρες απ' τις βλαβερές συνέπειες αυτού του ασυνήθιστου κλίματος. Οι στρατιώτες, εξαντλημένοι απ΄την οδοιπορία, τη ζέστη και τον υπερβολικό ιδρώτα, που είχε ποτίσει ακόμη και τα ρούχα μέσα στο σακίδιο, αναζητούσαν με λαχτάρα κάθε ευκαιρία για ν' ανακουφίσουν το μαρτύριο της ακραίας ζέστης και της άσβεστης δίψας, με οποιοδήποτε διαθέσιμο μέσον. Οι συστάσεις που τους έγιναν δεν εισακούστηκαν και συνήθως τις ακολουθούσε η απάντηση "καλύτερα να πεθάνω εδώ επιτόπου, παρά να υποφέρω αυτό το μαρτύριο". Επί οκτώ ημέρες δεν είχαν βγάλει τα μουσκεμένα στον ιδρώτα ρούχα από πάνω τους, κατασκήνωναν μ' αυτά σχεδόν κάθε βράδυ στο ύπαιθρο και έτσι βρίσκονταν επιπλέον εκτεθειμένοι και στην τόσο επιζήμια για την υγεία νυχτερινή υγρασία.
Οι συνέπειες τόσων πολλών συσσωρευμένων επιβλαβών επιδράσεων στο σώμα ήταν αναμενόμενες και σύντομα εκδηλώθηκαν με την ανάλογη σφοδρότητα. Στην πρώτη μονάδα, που είχε ήδη υποφέρει αρκετά λόγω του ανθυγιεινού κλίματος της Πάτρας και λόγω των επανειλημμένων, εξαντλητικών και συνδεδεμένων με πολλές στερήσεις αποστολών στα βουνά, μερικοί στρατιώτες προσβλήθηκαν από νευρικό πυρετό ήδη κατά τη διάρκεια της πορείας· σ' αυτούς προστίθεντο αδιάλειπτα κάθε μέρα και περισσότεροι ασθενείς. Σε λίγες μέρες το νοσοκομείο είχε γεμίσει εξαιτίας αυτής της ασθένειας, που χαρακτηριζόταν από ταχύτατη και βαθιά καταστροφή κάθε ζωτικής δύναμης και ολοκληρωτική κατάρρευση του οργανισμού. Κατά τη διάρκεια της εξάμηνης υπηρεσίας μου δεν έχασα ούτε έναν άνδρα παρά τη γενικευμένη ασθένεια, και ήλπιζα ότι το τίμημα που ως ξένος έπρεπε να καταβάλω στις επιδράσεις του κλίματος θα ήταν ασήμαντο· όμως αυτήν την ελπίδα γρήγορα την είδα απογοητευμένος να διαλύεται, υπό τη συνέργεια των ατυχέστερων συνθηκών.
Πριν την αναχώρηση από τις φρουρές Σαλώνων και Πατρών οι μονάδες είχαν λάβει τη διαταγή να παραδώσουν στο στρατιωτικό νοσοκομείο των Πατρών όλα τα φάρμακα, εκτός από τα αναγκαία για την πορεία, καθώς και όλον τον [σκηνικό] νοσοκομειακό εξοπλισμό, επειδή τάχα στο Ναυαρίνο και στη Μεθώνη θα παραλαμβάναμε από τους Γάλλους νοσοκομεία πλήρως οργανωμένα. Πόση ήταν όμως η έκπληξή μας, όταν επιτόπου, και ενώ η ασθένεια εξαπλωνόταν τρομακτικά, διαταχθήκαμε να μην παραλάβουμε τίποτε· έτσι, εκτός από 4 άδειους τοίχους δεν είχαμε τίποτε διαθέσιμο για την περίθαλψη των ασθενών. Όλοι οι άρρωστοι των μονάδων Ναυαρίνου και Μεθώνης ήλθαν στο νοσοκομείο της Μεθώνης. Ο αριθμός τους έφθασε σε λίγες μέρες τους 60-70, οι καθημερινοί θάνατοι τους 3-4.
Την οικτρή αυτή κατάσταση αναφέραμε βέβαια αμέσως στη διοίκηση της Ταξιαρχίας στο Ναύπλιο, αλλά ακόμη κι αν έστελναν τα αναγκαία την ίδια στιγμή, αυτά δεν θα έφθαναν πριν η πλειοψηφία εκείνων των άμοιρων υποκύψει στον όλεθρο. Έτσι αναγκαστήκαμε ν' απευθυνθούμε στους Γάλλους για τα αναγκαία φάρμακα, παρ' όλο που είχαν αρνηθεί να παραδώσουν τα φαρμακευτικά τους αποθέματα.
L. Köllnberger, Γενική άποψη της Μεθώνης (1834)
Στις 21 Αυγούστου έλαβα στο Ναυαρίνο τη διαταγή να πάω στη Μεθώνη, για να μοιραστώ με τον γιατρό τού εκεί νοσοκομείου τη φροντίδα των ολοένα αυξανόμενων ασθενών. Όμως η ασήμαντη ποσότητα των χορηγηθέντων φαρμάκων εξαντλήθηκε πάλι και έπρεπε το ταχύτερο δυνατόν να προμηθευτούμε νέα. Καθώς η πηγή εκ μέρους των Γάλλων είχε στερέψει λόγω της άμεσης αναχώρησής τους, δεν μας έμενε άλλη λύση παρά ένα ταξίδι στην [αγγλοκρατούμενη] Ζάκυνθο. Δεν βρισκόταν όμως κανείς ν' αναλάβει το ταξίδι και τη συναλλαγή της αγοράς, εξαιτίας της γενικευμένης ασθένειας και της άγνοιας του αντικειμένου. Προσφέρθηκα λοιπόν εγώ, παραβλέποντας την αδιαθεσία μου, που σίγουρα θα χειροτέρευε λόγω της ναυτίας, μόνο γι' αυτό: για να σώσω από την απειλή ενός βέβαιου θανάτου εκείνους τους πολλούς, εντελώς αβοήθητους δυστυχισμένους.
Ναυαρίνο-Ζάκυνθος
Ξεκίνησα στις 25 Αυγούστου μαζί μ' έναν διερμηνέα για το Ναυαρίνο, παρέλαβα εκεί το απαραίτητο για την αγορά χρηματικό ποσό και μαζί μ' έναν στρατιώτη που θα με συνόδευε στο ταξίδι περίμενα να επιβιβαστώ σύντομα σε κάποιο πλοίο· τότε ακριβώς πληροφόρησαν τον ταγματάρχη Odelshausen ότι κανένα πλοίο κατάλληλο γι΄αυτό το ταξίδι δεν είναι διαθέσιμο.
Αφού πέρασαν μερικές ώρες, ο διερμηνέας έφερε την είδηση ότι υπάρχει ένα μόνο διαθέσιμο, οπότε έσπευσα αμέσως για την αναχώρηση. Αλλά πόση ήταν η έκπληξη και η απορία μου, όταν είδα ότι γι' αυτό το ταξίδι στην ανοιχτή θάλασσα προοριζόταν μια εντελώς συνηθισμένη, ξεσκέπαστη βάρκα, που μάλλον πριν λίγα λεπτά κρεμόταν ακόμη απ' την πλώρη κάποιου αγκυροβολημένου εμπορικού πλοίου και η χρήση της περιοριζόταν απλά στην επικοινωνία μεταξύ των μεγάλων πλοίων και της στεριάς· το πλήρωμά της αποτελούσαν τρεις ναύτες, που έμοιαζαν περισσότερο με έμπειρους πειρατές παρά με ο,τιδήποτε άλλο και ο αριθμός τους ενισχύθηκε -όχι προς ευχαρίστησή μου- με δύο ακόμη παρόμοιους τύπους ως επιβάτες.
Η πρώτη μου σκέψη ήταν πως είναι αδύνατον με τέτοιο σκάφος να βγούμε στην ανοιχτή θάλασσα, δεν είχα δει κανέναν να επιχειρεί μια τέτοια αποκοτιά· αντίθετα, πριν λίγο είχα ακούσει για την ανατροπή κάποιων μεγαλύτερων πλοίων, των οποίων οι περισσότεροι άνδρες πέθαναν μέσα στα κύματα, και μάλιστα τότε έχασε το Τάγμα μας έναν υπαξιωματικό που πραγματοποιούσε έναν πλου μόλις δεκαπέντε λεπτών. Επιπλέον είχαν ήδη αρχίσει οι φθινοπωρινές θύελλες, ονόματι Νοτιάδες, σίγουρα ακατάλληλες για να μειώσουν την επικινδυνότητα μιας τέτοιας επιχείρησης, για να μην αναφέρουμε καθόλου την
αναπόφευκτη δυσφορία απ' τον ασταμάτητο κλυδωνισμό ενός τέτοιου σκάφους στη διάρκεια όλου του ταξιδιού. Την επόμενη στιγμή όμως ήλθαν στον νου μου οι εικόνες της εξαθλίωσης στο νοσοκομείο της Μεθώνης. Σκέφτηκα ότι μερικοί απ' αυτούς που κείτονταν εκεί μπορούσαν να σωθούν μ' ένα κατάλληλο φάρμακο, ενώ αν πισωγύριζα ήταν σίγουρα χαμένοι· έτσι εξαφανίστηκε κάθε ανησυχία για τον εαυτό μου. Μπήκα λοιπόν αμέσως στη βάρκα, στη στιγμή βυθίστηκαν τα κουπιά στη θάλασσα και σύντομα το λιμάνι του Ναυαρίνου βρισκόταν πια πίσω μας.
Charles Napier Hemy, The crew, 1902
[public domain]
[public domain]
Στη συνέχεια μας υποδέχτηκαν αντίθετος άνεμος, και για ένα τέτοιο πλοιάριο κύματα αρκετά ψηλά ώστε να μου φέρουν σε 3 λεπτά τη μεγαλύτερη ναυτία που είχα αισθανθεί ποτέ· αυτό συνεχίστηκε ασταμάτητα καθ' όλη τη διάρκεια του διήμερου ταξιδιού μας. Η αδιαθεσία μου χειροτέρευε κάθε στιγμή και ακολούθησαν τέτοιοι ακατάσχετοι εμετοί, που γρήγορα αναζήτησα μια θέση για να ξαπλώσω στην καρίνα του σκάφους. Αλλά τότε μόλις συνειδητοποίησα, σε ποια αξιοθρήνητη κατάσταση βρισκόμουν. Είχα δηλαδή έναν χώρο μήκους 120 εκ. και πλάτους 90 εκ. και κειτόμουν εκεί, κουλουριασμένος δυο ολόκληρες μέρες πάνω στα πλευρά του πλοίου σαν σκαντζόχοιρος, και μόνον πότε-πότε σήκωνα το κεφάλι για ν' αποδώσω στη θάλασσα τον φόρο της, ή για να ελευθερώσω λίγο το όργανο της όσφρησης από τη μυρωδιά υπονόμου που ανέδιδε το νερό που είχε μείνει για καιρό στάσιμο μέσα σ' αυτό το σκάφος, και ανακατεμένο με πίσσα είχε σχηματίσει ένα τόσο απαίσιο σάπιο μείγμα, ώστε το αδιάκοπο κούνημα της βάρκας βρήκε σ' αυτό τον ισχυρότερο σύμμαχο για την κορύφωση της ζάλης μου. Ο ναύτης που καθόταν στο πηδάλιο πίσω μου με λυπήθηκε τελικά, έσπρωξε από κάτω μου το μάλλινο πανωφόρι του και μ' ένα κομμάτι παλιού καραβόπανου με προστάτεψε απ' το νερό που με κατάβρεχε πάνω απ' την κουπαστή.
Την τρίτη μέρα, το απόγευμα στις 3, έφθασα σώος στον πολυπόθητο προορισμό μου, το λιμάνι της Ζακύνθου, αλλά αισθανόμουν ακόμη τόσο άσχημα, που φοβήθηκα ότι θα έπεφτα άρρωστος για μέρες. Αφού όμως ξεκουράστηκα λίγο στη στεριά, μπόρεσα -μετά από 2 μέρες που δεν είχα φάει ούτε μπουκιά- να πάρω λίγη τροφή και μετά ολοκλήρωσα τις δουλειές μου τόσο γρήγορα, που την επόμενη μέρα στις 5 το απόγευμα ήμουν πάλι έτοιμος για αναχώρηση. Έχοντας πλέον στην κατοχή μου μια εκλεκτή προμήθεια των καλύτερων φαρμάκων, δεν μπορούσα πια να ησυχάσω στην όμορφη Ζάκυνθο, αν και διέθετε τόσες πολλές από καιρό χαμένες απολαύσεις, που υπό άλλες συνθήκες πρόθυμα θα παραδιδόμουν σ' αυτές.
Joseph Cartwright, H πλατεία του Αγ. Μάρκου στη Ζάκυνθο (1821)
[Γεννάδειος Βιβλιοθήκη - via Wikimedia Commons]
[Γεννάδειος Βιβλιοθήκη - via Wikimedia Commons]
Κάποιοι λιμενικοί υπάλληλοι με συνόδευσαν στον μώλο, με ρώτησαν για το πλοίο μου, και μόλις είδαν τη βάρκα με απέτρεψαν απ΄ την εκτέλεση του σχεδίου μου. Με συμβούλεψαν να περιμένω την άφιξη ενός μεγαλύτερου πλοίου προς το Ναυαρίνο ή τη Μεθώνη και προσπαθούσαν να με πείσουν δείχνοντάς μου μια καταιγίδα που πλησίαζε απο βορειοανατολικά και τη φουσκοθαλασσιά. Όμως η ανάμνηση των αβοήθητων στη Μεθώνη, των οποίων την παράκληση να βιαστώ νόμιζα ότι άκουγα όλο και δυνατότερα, γέμιζε την ψυχή μου με φρίκη και καθόρισε την απόφασή μου. Οι ναύτες μου είχαν ήδη φορτώσει τα κιβώτια των φαρμάκων, είχαν σηκώσει δυο πανιά ανάλογα με το μέγεθος του πλοιαρίου, ανέβηκα κι εγώ γρήγορα, παρ' ό,τι ζαλιζόμουν απ' το πρόσφατο ταξίδι, και η βάρκα ανοίχτηκε σαν πουλί έξω απ' το λιμάνι κατά το δειλινό, ενώ η καρδιά μου γέμιζε χαρά στη σκέψη της βοήθειας που θα έφερνα.
Ζάκυνθος-Μεθώνη
Αυτό το αισιόδοξο συναίσθημα δεν το χάρηκα για πολύ, γιατί κάθε λεπτό που απομακρυνόμασταν απ' την ακτή ο αέρας και τα κύματα δυνάμωναν· μια δυνατή ριπή ανέμου ανήγγειλε το ξέσπασμα της καταιγίδας που πλησίαζε και οι ναύτες έκριναν σωστό ν' αλλάξουν την πορεία και να πλεύσουν προς την ελληνική ακτή κατευθείαν. Όμως την ίδια στιγμή που το σκάφος άλλαξε κατεύθυνση και οι πλευρές του βρέθηκαν αντίθετες στα κύματα που κυλούσαν καταπάνω του, ένα από τα μεγαλύτερα το χτύπησε και κόντεψε να το αναποδογυρίσει, γεμίζοντάς το μονομιάς με νερό ώς τη μέση. Αυτό με έπεισε ότι η φημισμένη τόλμη των Ελλήνων ναυτικών, με την οποία κυβερνούσαν και τώρα το πλοιάριο, δεν αποτελούσε εγγύηση για την ασφάλειά μας. Ενός από αυτούς, όπως έσκυβε πάνω απ' τη θάλασσα για να στερεώσει ένα ιστίο, του έπεσαν μερικά ισπανικά τάλιρα απ' τη ζώνη του μέσα στο νερό, και λαμπύριζαν αρκετή ώρα καθώς βούλιαζαν στον βυθό· για τον ίδιο και τους συντρόφους του ένας κακός οιωνός, εξαιτίας του οποίου από εκείνη τη στιγμή και μετά έδειχναν φανερά δύσθυμοι.
Εν τω μεταξύ η κατάσταση γινόταν όλο και πιο ανησυχητική. Είχε πέσει η νύχτα, η θάλασσα ήταν κατάμαυρη όπως και τα σύννεφα που αστραποβολούσαν, τα αφρισμένα κύματα ορμούσαν πάνω μας ή δίπλα μας και καταλαβαίναμε το ύψος και την εγγύτητά τους όταν οι αστραπές φώτιζαν την καλυμμένη με άσπρο αφρό κορυφή τους· το πλοιάριό μας ήταν έρμαιο της ορμής τους και κινδύνευε κάθε στιγμή να συντριβεί ή να πλημμυρίσει και να βυθιστεί, ο δυνατός αέρας σε συνεργασία με τα αφρισμένα κύματα μεγάλωνε τον κίνδυνο με χτυπήματα που θ' απειλούσαν ακόμη και μεγάλα πλοία και σάρωνε διαρκώς τον κρύο αφρό των κυμάτων απ' τα ξεσκέπαστα κεφάλια μας· επιπλέον οι ναύτες καβγάδιζαν βίαια μεταξύ τους κι από πάνω η αδεξιότητα ή η κακία τού πηδαλιούχου, εξαιτίας της οποίας ένα τεράστιο κύμα έπεσε πάλι καταπάνω μας, άφηναν μικρή πιθανότητα για ένα αίσιο τέλος τής τόσο δύσκολης κατάστασής μας.
Charles Napier Hemy, Daybreak at sea (1890)
[public domain]
[public domain]
Μεθώνη
Τη φρικτή νύχτα, που η ανάμνησή της θα μείνει για πάντα ζωντανή στη μνήμη μου και από τους κινδύνους της οποίας μάς προστάτεψε η θεία πρόνοια χάριν της αποστολής μας, τη διαδέχτηκε ένα ήσυχο, απάνεμο πρωί, που καθυστέρησε το ταξίδι μας. Ύστερα από 2 μέρες αδιάκοπων κλυδωνισμών και ακραίας ναυτίας, φθάσαμε στη Μεθώνη αρκετά έγκαιρα για να γλιτώσουμε τη νέα καταιγίδα που πλησίαζε.
Η δυστυχία που επικρατούσε εδώ είχε φθάσει κατά την απουσία μου σε αποκορύφωμα. Τα φάρμακα είχαν ξοδευτεί εντελώς, ο νευρικός πυρετός και επικίνδυνες δυσεντερίες είχαν υπερπληρώσει το νοσοκομείο, ο αριθμός των ημερήσιων θανάτων είχε αυξηθεί, ένας αξιωματικός πέθανε κυριολεκτικά από δίψα επειδή λόγω της έλλειψης φαρμάκων δεν μπόρεσαν να τον βοηθήσουν και ο μοναδικός γιατρός της μονάδας είχε επίσης προσβληθεί από πυρετό. Ο φόρτος που τον είχε ρίξει άρρωστο τώρα έπεφτε όλος πάνω μου· ανέλαβα 112 στην πλειοψηφία τους ετοιμοθάνατους ασθενείς, σε 3 θαλάμους γεμάτους αποκρουστική δυσοσμία λόγω των εκκρίσεων της δυσεντερίας, και με την πρώτη επίσκεψη σχημάτισα τη θλιβερή εντύπωση ότι πολλοί απ' αυτούς, που ο θάνατος καθόταν ήδη στο προσκέφαλό τους, θα το εγκατέλειπαν μόνον νεκροί.
Η αδιάκοπη ενασχόλησή μου με τόσους επικίνδυνα ασθενείς, η ανάγκη να παρασκευάζω ο ίδιος τα φάρμακα και οι επισκέψεις στους αξιωματικούς, στους συναδέλφους μου στην πόλη, τις οποίες λόγω της απομόνωσής τους έπρεπε να επαναλαμβάνω συχνά, καθιστούν φανερό ότι αναγκάστηκα ν' αναπτύξω αδιάκοπη δραστηριότητα, θυσιάζοντας ακόμη και τις νύχτες μου στις απαιτήσεις της υπηρεσίας, για να διεκπεραιώσω καθυστερούμενες εργασίες 2 μηνών, τις οποίες διατάχθηκα να στείλω επειγόντως.
Αυτή η συνεχόμενη σωματική και ψυχική υπερένταση υπέσκαπτε όμως την υγεία μου, που είχε ήδη κλονιστεί λόγω των βίαιων εξεμέσεων κατά το θαλάσσιο ταξίδι. Αρρώστησα βαριά, με συμπτώματα ενός ισχυρά προσβεβλημένου νευρικού συστήματος, και μόνο καταβάλλοντας τη μέγιστη προσπάθεια μπορούσα να εκτελώ τα καθήκοντά μου, κινδυνεύοντας κάθε στιγμή να καταρρεύσω από πλήρη εξάντληση. Η ραγδαία θνησιμότητα που επικρατούσε και η τύχη των συναδέλφων μου που κινδύνευε η ζωή τους ήταν ισχυρά κίνητρα για να σκεφτώ την αυτοσυντήρησή μου, αποφεύγοντας την επιβαρυμένη ατμόσφαιρα των θαλάμων και επιτρέποντας στο σώμα μου την τόσο επειγόντως αναγκαία ανάπαυση. Ο υπολοχαγός Steinle, που επίσης αρρώστησε απ' την εισπνοή αυτού του ποτισμένου με μολυσματικές αναθυμιάσεις αέρα και την ακούραστη διοικητική δραστηριότητα, για την οποία ήδη αξιώθηκε να παρασημοφορηθεί με τον Σταυρό του Σωτήρος, μπορούσε ν' αναθέσει τις υποχρεώσεις του σε κάποιον άλλον· σε μένα όμως αυτή η τόσο απαραίτητη άδεια δεν μπορούσε να δοθεί.
Η αδυναμία μου ν' αντέξω περισσότερο την υπερβολική κόπωση αναφέρθηκε μέσω της διοίκησης του Συντάγματος στη διοίκηση της Ταξιαρχίας. Αφού επαίνεσαν τις υπηρεσίες μου, μού ζήτησαν ν' αντέξω για λίγο ακόμη, μέχρι να στείλουν έναν γιατρό και έναν φαρμακοποιό που θα μου ελάφραιναν το βάρος. Περίπου 14 ημέρες αργότερα ήλθε τελικά μαζί με τα πολυαναμενόμενα φάρμακα και η υπεσχημένη βοήθεια· όμως ο γιατρός αρρώστησε και λίγη βοήθεια μπορούσε να δώσει και ο φαρμακοποιός πάθαινε περιοδικές κρίσεις πνευματικής σύγχυσης, που τον καθιστούσαν είτε ανίκανο για εργασία ή αναξιόπιστο. Έτσι η περισσότερη δουλειά έμεινε πάλι σε μένα.
Εν τω μεταξύ είχα καταφέρει με τις κοπιώδεις προσπάθειές μου να καταπραΰνω την βαρύτητα των ασθενειών και μαζί της εξαφανίστηκε και η δηλητηριώδης ατμόσφαιρα στους θαλάμους. Κυρίως όμως έφερε ανακούφιση η εύρυθμη πλέον πορεία των εργασιών και η αποπεράτωση της ογκώδους γραφικής εργασίας. Μεριές εβδομάδες αργότερα παρέδωσα σ' έναν συνάδελφο τους ασθενείς μου, κυρίως αναρρωνύοντες, για ν' αναλάβω το νοσοκομείο της Κορώνης, το οποίο όμως λίγο μετά διαλύθηκε, όταν διαταχθήκαμε να επιβιβαστούμε στα πλοία για να επιστρέψουμε στην πατρίδα.
Πριν αναχωρήσω ήλθε ο αρχίατρος της αποστολής δρ. Fleschütz για επιθεώρηση στη Μεθώνη και επανέλαβε προφορικά όσες διαβεβαιώσεις της ικανοποίησής του είχε πολλές φορές στείλει γραπτά, καθώς και επαίνους για την προσφορά μου. [...]
♦♦♦
Ο Golch επέστρεψε στη Γερμανία τον Δεκέμβριο 1833 με τη μονάδα Ελαφρού Ιππικού, το πρώτο τμήμα του Επικουρικού στρατεύματος που επαναπατρίστηκε. Το 1838 του απονεμήθηκε ο αργυρός σταυρός του Τάγματος του Σωτήρος.
Το παράσημο του Σωτήρος (αργυρός σταυρός)ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι
Οι διατεταγμένοι συνοδοί γιατροί του βαυαρικού Επικουρικού Σώματος 1832-33:
Thomas Fleschuez
Franz Xaver Braun
Lorenz Haertl
Johann Doerflein
Joseph Stintzing
Leonhard Trier
Johann Heisler
Joseph Mahlmeister
Eduard Henne
Friedrich Stadelmeyer
Xaver Volk
Karl Golch
Friedrich Kühn
Joseph Waltenberg
Leopold Bauridl
Leonhard Bauer
Ambrosius Dosenberger
Johann Scherer
Robert Hummel
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙ
Γερμανοί γιατροί που τεκμηριώνονται στο Οθωνικό Αρχείο:
Altmann, Mathias
Brachmann, Nikolaus
Büttner, -
Curtius, Ludwig
Domeier, F.
Dotzauer, Friedrich
Erhard, Th.
Fraas, Nikolaus Karl
Golch, Karl
Hannitz/Heinitz, -
Hermani, G.
Hermann, Ludwig
Hormel, Friedrich Gottlob
Horsch,-
Horsch,-
Huck, -
Imminger, Johann
Kessel von, Friedrich/Alexander
Kork, -
Lindermayer von, Antonius
Lodter, Jakob
Maier, M.
Michahelles, Georg Karl Wilhelm
Müller (Μίλλερ), Anton
Nettich/Nettig/Nedig, Jakob
Ornstein, Bernhard
Petzendorfer, -
Quaglio, -
Reinhold Karl
Roeser, Bernard
Rothlauf, Joseph
Schimpfle, Peter
Schuh/Schuch, -
Seiffert/Seuffert, Adam
Sorg, Karl
Thomann, -
Treiber, Heinrich Aloisius
Trier, -
Walz, Leonhard
Weißbrod, Maximilian
Weisse, Julius
Wibmer, Karl August
Wild/Wildt, Wilhelm
Zeller/Zehler, Friedrich/Wilhelm
Zibert, -
Zuccarini, Friedrich
Πηγές
Αρχεία
ΓΑΚ (ΚΥ), Οθωνικό Αρχείο Γραμματείας των Ανακτόρων
Βιβλιογραφία
Joseph Schuster, Die Expedition des bayer. Hilfskorps nach Griechenland 1832-1835 in sanitätsgeschichtlicher Hinsicht, in: Oberbayerisches Archiv für vaterländische Geschichte 54 (1909) 3. Heft, S. 325-363
Marion Maria Ruisinger, Das griechische Gesundheitswesen unter König Otto (1833-1862), Philhellenische Studien B. 5 (1997)