Στο Εθνικό Ιστορικό Μουσείο της Αθήνας εκτίθεται μια ελαιογραφία σε ξύλο διαστάσεων 33×23,5 εκ. με την υπογραφή Weininger. Προέρχεται από ερασιτέχνη ζωγράφο και παρουσιάζει ένα τμήμα τριάντα περίπου Βαυαρών στρατιωτών του Πεζικού να αναπαύονται στο ύπαιθρο, στο διάλειμμα κάποιας πορείας. Το μεσογειακό τοπίο, κυρίως όμως η παρουσία των φουστανελοφόρων τοποθετούν τη σκηνή στην Ελλάδα.
Το έργο δεν φέρει χρονολόγηση. Αποτελεί κτήμα του Μουσείου από το 1961, δεν είναι όμως γνωστός ο τρόπος εισόδου σε αυτό.
φωτο: Εθνικό Ιστορικό Μουσείο/ΕνυώΗ εικόνα χωρίζεται οριζόντια σε δύο σχεδόν ίσα μέρη. Στο βάθος ο ουρανός και η θάλασσα, σε πρώτο πλάνο οι άνδρες που συζητούν μεταξύ τους χωρισμένοι σε μικρές ομάδες, όρθιοι ή ξαπλωμένοι, κάποιοι έφιπποι, μερικοί καθισμένοι πάνω στα τύμπανα. Οι χειρονομίες των πολλών ταυτόχρονων ομιλητών, η προσοχή ή περίσκεψη των ακροατών, οι σκόρπιες εξαρτύσεις στο έδαφος, τα φορτωμένα υποζύγια, ο ήχος από το τύμπανο του τρίτου τυμπανιστή, το ποδοβολητό του αλόγου πιο πίσω συνθέτουν μια σκηνή ζωηρή και έντονη, παρά την ακινησία της.
Ανάμεσα στα έργα με παρόμοια θεματολογία, δηλαδή τους Βαυαρούς στρατιώτες στην Ελλάδα, ο πίνακας αυτός αποτελεί μια ξεχωριστή περίπτωση, για δύο λόγους.
1. Ποιος είναι ο ζωγράφος Weininger;
Στο κάτω μέρος του έργου, κάτω από το τελευταίο τύμπανο, διαβάζουμε [...] Weininger pinx[i]t (λατ. ζωγράφισε). Το αρχικό του μικρού ονόματος δεν διακρίνεται καθαρά· πάντως στην πίσω πλευρά τού πίνακα υπάρχει γραμμένο R. Weininger pinxt.
Το όνομα του ζωγράφου στην κύρια όψη και στην πίσω πλευρά του πίνακα Αυτός ο ερασιτέχνης Γερμανός ζωγράφος δεν μας είναι γνωστός από άλλη πηγή, καθώς το όνομα Weininger δεν έχει εντοπιστεί μέχρι στιγμής ούτε μεταξύ των Βαυαρών στρατιωτών, ούτε μεταξύ των Γερμανών πολιτικών υπαλλήλων που υπηρέτησαν στην Ελλάδα. Ήταν ένας απλός ταξιδιώτης; Ή μήπως κάποιος που δεν είχε επισκεφθεί καν την Ελλάδα, οπότε ο πίνακας αποτελεί μια φανταστική απεικόνιση βασισμένη σε έργα άλλων ζωγράφων και σε αφηγήσεις;
Ελπίζουμε κάποτε να μάθουμε περισσότερα για τον άγνωστο καλλιτέχνη. Ίσως κάποιος επισκέπτης του GraecoGermanica μπορεί να βοηθήσει;
2. Επιτέλους και μια γυναίκα
Οι εικαστικές πηγές για την καθημερινότητα των απλών Γερμανών που βρέθηκαν στην οθωνική Ελλάδα ως στρατιώτες ή μετανάστες είναι λίγες. Ουσιαστικά γνωρίζουμε μόνον τρεις ζωγράφους που αποτύπωσαν σκηνές στις οποίες πρωταγωνιστούν οι άσημοι συμπατριώτες τους (Ludwig Köllnberger, Adalbert Marc, Nepomuk Haubenschmid) και πριν λίγο γνωρίσαμε έναν τέταρτο. Όλοι όμως παρουσιάζουν στα έργα τους αποκλειστικά στρατιώτες και ποτέ πολίτες-μετανάστες.
Ακόμη πιο δύσκολο, μάλλον αδύνατο, είναι να βρούμε απεικονίσεις γυναικών μεταναστριών. Ειναι αξιοπρόσεκτο ότι απ΄ όλη αυτή την εικονογραφία απουσιάζουν εντελώς οι νεοφερμένες από τη Γερμανία στην Ελλάδα γυναίκες. Ενώ δηλαδή στα προαναφερθέντα έργα βλέπουμε τους Βαυαρούς στρατιώτες να δρουν ποικιλοτρόπως -να πολεμούν με ληστές, να εργάζονται στην οδοποιία, να εκτελούν γυμνάσια, να συνοδεύουν χρηματαποστολές, κλπ-, οι γυναίκες που τους είχαν συνοδεύσει προς τον Νότο δεν εμφανίζονται πουθενά.
Αυτή η απουσία δεν δικαιολογείται ούτε από τη στρατιωτική ιδιότητα των ανωτέρω ζωγράφων, διότι από τα γραπτά τεκμήρια του Οθωνικού Αρχείου γνωρίζουμε ότι γυναίκες -σύζυγοι στρατιωτικών- υπήρχαν και στους στρατώνες. Πρόσφεραν "βοηθητικές" υπηρεσίες (μαγείρεμα, καθαριότητα), ακολουθούσαν τα στρατιωτικά τμήματα στις κάθε είδους μετακινήσεις μαζί με τα παιδιά τους, ήταν παρούσες και μάλιστα κάποιες αιχμαλωτίστηκαν στις μάχες της Μάνης, εργάζονταν στα στρατιωτικά νοσοκομεία, συμμετείχαν στις αγροτικές ή άλλες εργασίες των στρατιωτικών αποικιών (Ηράκλειο-Τίρυνθα-Κύμη) και υπέφεραν εξίσου με τους άνδρες από τις ασθένειες και τη φτώχια. Μένουν όμως αόρατες, ανύπαρκτες, κυριολεκτικά έξω απ΄ το κάδρο.
Μια μικρή εξαίρεση σ΄ αυτόν τον αποκλεισμό αποτελεί ο πίνακας του Weininger: στο αριστερό άκρο της εικόνας ο ζωγράφος έχει τοποθετήσει μια γυναίκα που στέκεται όρθια και συζητά με κάποιον συνοδοιπόρο της.
Η γυναικεία μορφή κυκλωμένη (πάνω) και σε λεπτομέρεια Η εικονιζόμενη φοράει λευκό φόρεμα και κόκκινη μπλούζα, έχει περασμένον διαγώνια στον ώμο έναν σάκο, κρατά στο χέρι μια φιάλη. Το μπονέ που καλύπτει το κεφάλι της, ένα συνηθισμένο συμπλήρωμα της ευρωπαϊκής γυναικείας αμφίεσης του 19ου αιώνα, είναι το χαρακτηριστικότερο κομμάτι της εμφάνισής της και ενδεικτικό της καταγωγής της. Η απλή της μορφή και η συμμετοχή της στη στρατιωτική πορεία την καθιστά αντιπροσωπευτικό δείγμα των Γερμανίδων μεταναστριών της οθωνικής εποχής, που στην πλειοψηφία τους προέρχονταν από χαμηλά κοινωνικά στρώματα και ήλθαν στην Ελλάδα ακολουθώντας τον στρατιώτη-μετανάστη σύντροφό τους.
Οι γυναίκες αυτές δεν ήταν πολλές, ήταν πάντως περισσότερες απ΄ ό,τι υποδηλώνει η αριθμητική αναλογία του πίνακα. Στα στρατιωτικά τμήματα π.χ. των εθελοντών του 1833-34 αποτελούσαν το 6-7%. Επιπλέον υπήρχαν και όσες μετανάστευσαν εκτός στρατού, μόνες ή με μέλη της οικογένειάς τους.
Τα κοινωνικά τους χαρακτηριστικά, τα ποικίλα κίνητρα που τις οδήγησαν στην Ελλάδα, οι συνθήκες ζωής, ο τρόπος και ο βαθμός ένταξής τους στην ελληνική κοινωνία θα άξιζε να μελετηθούν κάποτε. Για την ώρα αρκούμαστε σ΄ αυτήν την πρώτη σύντομη αναφορά, αφορμή για την οποία υπήρξε η σπάνια -ίσως και μοναδική- εικαστική μαρτυρία του Weininger.