H επικοινωνία με τους επισκέπτες τού Graecogermanica υπήρξε η πολυτιμότερη εμπειρία στα επτά μέχρι σήμερα χρόνια λειτουργίας της ιστοσελίδας. Σ’ αυτό το διάστημα, ανταλλάξαμε συχνά σκέψεις και πληροφορίες με ανθρώπους από διάφορα μέρη του κόσμου που ερευνούσαν ποικίλα θέματα: την οικογενειακή τους ιστορία, τη μεταναστευτική ιστορία του τόπου τους, τη ζωή κάποιου Γερμανού καλλιτέχνη ή επιστήμονα ο οποίος έζησε στην Ελλάδα ή την τύχη κάποιας γερμανικής κοινότητας που διαβιούσε σε ελληνικό έδαφος.

Μερικοί από τους φίλους επισκέπτες μάς τίμησαν στέλνοντάς μας τις ολοκληρωμένες ερευνητικές τους εργασίες πάνω σε κάποιο από τα παραπάνω θέματα. Από τις εργασίες αυτές παρουσιάζονται εδώ με ιδιαίτερη χαρά όσες έχουν δημοσιευτεί. Πρόκειται για τρεις έντυπες εκδόσεις και μία ιστοσελίδα.

Felicitas Kolb,

Karl Ritter von Krazeisen, Briefe aus Griechenland 1826/1827, Ottobrunn 2023.

Σ’ έναν μικρό, καλαίσθητο τόμο όπου συνδυάζονται η επιστολογραφία, η βιογραφία, η ευρωπαϊκή ιστορία και η Τέχνη τού 19. αι., η ιστορικός, αρχαιολόγος και παλαιογράφος Felicitas Kolb παρουσιάζει σε πρώτη έκδοση 14 επιστολές του Κarl Κrazeisen προς τη μητέρα του, γραμμένες στο διάστημα που ο Βαυαρός στρατιωτικός και ζωγράφος υπηρέτησε στην Ελλάδα ως μέλος της βαυαρικής Φιλελληνικής αποστολής (Σεπτ. 1826-Αύγ. 1827), τότε δηλαδή που σχεδίασε και τις πολύ γνωστές και ανεκτίμητες προσωπογραφίες των πρωταγωνιστών της Επανάστασης, Ελλήνων και ξένων.

Οι επιστολές -γραμμένες στην Ανκόνα, την Αυλώνα, την Κέρκυρα, το Ναύπλιο, τη Ζάκυνθο, την Αίγινα και τον Πόρο- περιέχουν αναλυτικές περιγραφές των εμπειριών τού 32χρονου τότε Κrazeisen, καθώς και τις προσωπικές του σκέψεις και κρίσεις για τα γεγονότα που έζησε κατά τη 12μηνη απουσία του από τη Βαυαρία. Η περιγραφή του ταξιδιού από και προς το Μόναχο, η κατάσταση στα Ιόνια νησιά, οι πολεμικές επιχειρήσεις στο Φάληρο, στον Ωρωπό και στην Αθήνα, η εξαθλίωση των ελληνικών πληθυσμών, οι διχόνοιες των οπλαρχηγών, τα ανατολίτικα πολεμικά ήθη, ο άτακτος πόλεμος, η Εθνοσυνέλευση στην Τροιζήνα, η γνωριμία του με ηγέτες της Επανάστασης, η αταξία και η απειθαρχία ως εθνικά χαρακτηριστικά των Ελλήνων, αλλά και οι αρχαιότητες, η ομορφιά των φυσικών τοπίων, η συμπεριφορά και η ενδυμασία ανδρών και γυναικών, όλα αποδίδονται παραστατικά και σχολιάζονται αμερόληπτα από τον παρατηρητή Κrazeisen.

Το κείμενο των επιστολών συμπληρώνεται από παράλληλες ημερολογιακές καταγραφές τού ιδίου και συνοδεύεται από πλουσιότατη εικονογράφηση με ελληνικής θεματολογίας έργα του, κάποια απ’ τα οποία δημοσιεύονται επίσης για πρώτη φορά.

Η συγγραφέας έχει προσθέσει κατατοπιστική εισαγωγή στο οικογενειακό ιστορικό τού Κrazeisen και στο ιστορικό πλαίσιο της εποχής, καθώς και μια συνολική αξιολόγηση των επιστολών και της Φιλελληνικής εκστρατείας. Επιπλέον μας δίνει την ευκαιρία να παρακολουθήσουμε μέσα από τις ιστορικές πηγές την αξιόλογη πορεία της ζωής τού Κrazeisen και μετά τη λήξη τής ελληνικής του θητείας, έως τον θάνατό του.

O Krazeisen δεν επέστρεψε ποτέ στην Ελλάδα και το 1832 αρνήθηκε την πρόταση της Αντιβασιλείας (του Heideck) να συνοδεύσει τον Όθωνα στη νέα του πατρίδα (η αρνητική απάντησή του σώζεται στα ΓΑΚ). Οι επιστολές του, έστω κι αν δεν προσθέτουν κάτι νέο στη γνώση των γεγονότων τού 1826/27, διατηρούν την αξία της αυθεντικής μαρτυρίας, αποκαλύπτουν την ανθρώπινη πλευρά μιας σημαντικής για την ελληνική ιστορία προσωπικότητας και αποκαθιστούν πολλές εσφαλμένες απόψεις σχετικά με τη φιλελληνική του δράση -αποσαφηνίζοντας π.χ. αν ο ίδιος συμμετείχε ενεργά ή όχι στις πολεμικές επιχειρήσεις, ή αν σχεδίασε το πασίγνωστο πορτραίτο τού Καραϊσκάκη εκ του φυσικού ή από μνήμης.

Το βιβλίο είναι έκδοση του Μουσείου Otto-König-von-Griechenland της κοινότητας Οttobrunn του Μονάχου. Ο πρόλογος είναι του J. Murken.

Maria de los Santos Garcia Felguera,

De Perpignan a Cádiz. Madame Fritz, daguerrotipista y mujer de negocios, στο:  Maria Olivera y Lara Nebreda (eds), Otras miradas. Fotógrafos extranjeros en España (1839-2023), Madrid, Editorial Fragua, Biblioteca de Ciencias de la Comunicación, 2023, pp. 15 – 35. Con Gregorio Escalada.

Η ιστορικός τής Τέχνης, καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Βαρκελώνης Μaria Felguera είναι μία από τους συγγραφείς τής άνωθι συλλογικής έκδοσης, με θέμα τους ξένους φωτογράφους που εργάσθηκαν στην Ισπανία κατά την περίοδο 1839-2023. Η συνεισφορά τής Felguera αφορά την Γαλλίδα φωτογράφο και έμπορο Marie Agnès Anastasie Clemandot (1807-1876). Η γυναίκα αυτή συνδέεται έμμεσα με την οθωνική Ελλάδα, καθώς υπήρξε σύζυγος τού Ελβετού αξιωματικού Friedrich Trachsler, ο οποίος ήλθε στην Ελλάδα το 1833 ως διοικητής τού Ελβετικού Λόχου, είδε τους στρατιώτες του ν’ αποδεκατίζονται στη Μάνη και άφησε την τελευταία του πνοή στο Ναύπλιο με αιτία θανάτου τη νοσταλγία. Ο Trachsler προερχόταν από γνωστή οικογένεια βιβλιοπωλών, εκδοτών και εμπόρων Τέχνης της Ζυρίχης, όπως και η Clemandot στην πατρίδα της. Παρότι ο γάμος τους διήρκεσε μόνο τρία χρόνια (1829-1832), η ίδια διατήρησε το επώνυμο Trachsler στην υπόλοιπη ζωή της, ενώ ως επαγγελματίας φωτογράφος και έμπορος καλλιτεχνικών ειδών ήταν γνωστή ως Μαντάμ Φριτς. Ήταν μια από τις ελάχιστες γυναίκες που ασκούσαν την τέχνη της δαγκεροτυπίας τη δεκαετία τού 1840 και εργάσθηκε όχι μόνο στη Γαλλία, αλλά και στην Πορτογαλία και σε αρκετές πόλεις της Ισπανίας, διατρέχοντας τη χώρα απ’ άκρη σ’ άκρη, ενώ παράλληλα εμπορευόταν τα απαραίτητα για την τέχνη της υλικά. Σε πιο προχωρημένη ηλικία έφθασε μέχρι το Χογκ Κογκ και τις Φιλιππίνες ακολουθώντας την οικογένεια τής κόρης της, την οποία είχε αποκτήσει εκτός γάμου μετά το διαζύγιο από τον Eλβετό σύζυγό της.

Η εξονυχιστική έρευνα τής Felguera συνθέτει με πληρότητα την ενδιαφέρουσα και ασυνήθιστη για την εποχή εκείνη ζωή αυτής τής δυναμικής, πρωτοπόρου γυναίκας, η οποία φαίνεται ότι είχε κοινή με τον άτυχο Trachsler την καλλιτεχνική ευαισθησία και την αγάπη τής περιπέτειας.

Geneviève Lüscher,

Neue Heimat Griechenland. Konigin Amalie und Pastorsgattin Christiane in Athen, Athen 2024

To τελευταίο βιβλίο τής ιστορικού Geneviève Lüscher είναι αφιερωμένο σε δύο ξεχωριστές γυναίκες της οθωνικής εποχής, τη Γερμανίδα βασίλισσα Αμαλία και τη Δανή Christiane Lüth, σύζυγο τού προτεστάντη ιερέα των Ανακτόρων. Όπως η ίδια εξηγεί στον πρόλογο «θέλησα να αντιπαραβάλω τις ζωές των δύο αυτών γυναικών, να τις συνοδεύσω στα χρόνια που έζησαν στην Αθήνα και να περιγράψω πώς οργάνωσαν την ζωή τους στο νέο περιβάλλον, πώς αντιμετώπισαν τον ξένο πολιτισμό και επίσης κατά πόσο θέλησαν και σε τι βαθμό κατόρθωσαν εντέλει να προσαρμοστούν». Χρησιμοποιώντας τις πλούσιες διαθέσιμες πηγές -επιστολές, ημερολόγια, ταξιδιωτικές εντυπώσεις και εκτενή βιβλιογραφία- η Lüscher περιγράφει τις δύο πολύ διαφορετικές προσωπικότητες, μεταφέροντας παράλληλα και την εικόνα του νεοσύστατου ελληνικού κράτους. Σ’ αυτό βοηθούν οι πολυάριθμες εικόνες τού βιβλίου.

John Wagner,

https://paleoiraklio.com

O John Wagner δημιούργησε από το Μόντρεαλ μια ιστοσελίδα αφιερωμένη στο Παλαιό Ηράκλειο Αττικής, τόπο προέλευσης των Βαυαρών προγόνων του που μετανάστευσαν στην Ελλάδα και εγκαταστάθηκαν στο Ηράκλειο κατά τα πρώτα χρόνια της οθωνικής βασιλείας. Περισσότερα από 100 χρόνια αργότερα, τη δεκαετία του 1950, μια δεύτερη μετανάστευση έφερε κάποια μέλη τής οικογένειας στον Καναδά.

Η ιστοσελίδα εστιάζει στη γενεαλογική έρευνα και έχει στόχο να παρουσιάσει το οικογενειακό δέντρο τής μικρής ομάδας των πρώτων αποίκων οι οποίοι ίδρυσαν το μικρό χωριό που σήμερα είναι γνωστό ως Παλαιό Ηράκλειο Αττικής. Απώτερος στόχος είναι ένα πλήρες οικογενειακό δέντρο όλων των απογόνων και προγόνων τού οικισμού.

O John δημοσιεύει μέρος της έρευνάς του στην ιστοσελίδα, αλλά διαθέτει πρόθυμα σε όποιον ενδιαφέρεται τα στοιχεία που έχει συγκεντρώσει από την πολύχρονη ενασχόλησή του με το συγκεκριμένο θέμα.